AI en goede doelen: waarom de non-profitsector er niet meer omheen kan

Een interview met Jose Martinez, AI-strateeg voor non-profits, en een blik op waar de goededoelensector in 2026 werkelijk staat met AI.

De non-profitsector heeft nooit bekendgestaan om zijn snelle omgang met technologie. Terwijl bedrijven het afgelopen decennium massaal overstapten op cloudtools, CRM-systemen en automatisering, worstelden veel goede doelen nog met basale digitale vaardigheden, krappe budgetten en een gezonde scepsis tegenover alles wat voelde als afleiding van de missie.

Maar met AI ligt dat anders. Zelfs de meest voorzichtige organisaties kunnen er niet meer omheen.

We spraken onlangs met Jose Martinez, oprichter van GoodAgents, een adviesbureau dat Britse goede doelen en sociale ondernemingen helpt bij het invoeren van AI. Jose heeft ruim tien jaar ervaring in de non-profitsector en maakte in 2024 de overstap van digitale strategie naar AI. Zijn kijk is verfrissend nuchter: weinig hype, veel aandacht voor wat echt werkt bij organisaties met beperkte budgetten, weinig technische kennis en zeer reële zorgen over dataveiligheid.

De cijfers spreken voor zich

Het tempo waarin Britse goede doelen AI oppakken is opvallend. Volgens het Charity Digital Skills Report 2025 gebruikt 76% van de Britse goede doelen inmiddels een of andere vorm van AI-tool, tegenover 61% een jaar eerder. Het aandeel organisaties dat aan een AI-beleid werkt, verdrievoudigde in dezelfde periode van 16% naar 48%.

Maar achter die mooie cijfers schuilt een ongemakkelijke werkelijkheid. Uit het 2026 Nonprofit AI Adoption Report van Virtuous en Fundraising.AI bleek dat 92% van de non-profits AI in enige vorm gebruikt, maar dat slechts 7% daardoor als organisatie echt beter is gaan functioneren. De belangrijkste reden: 81% van de medewerkers gebruikt AI op eigen houtje, zonder gedeelde werkwijzen. Mensen experimenteren dus volop, maar organisaties hebben nog niet uitgevogeld hoe ze daar structuur in aanbrengen.

Jose ziet dat van dichtbij. "We beginnen op een heel laag niveau," vertelde hij ons. "Zelfs 'Wat is Copilot? Ik heb die knop weleens gezien, maar er nog nooit op geklikt.' Dat soort dingen. Het eerste wat we moeten aanpakken is heel basale kennis, heel basale training en vaardigheid."

Dataveiligheid is de eerste horde

Wat de goededoelensector onderscheidt van het bedrijfsleven, is het gewicht dat aan dataveiligheid en zorgvuldig beheer wordt toegekend. Goede doelen werken met gevoelige informatie over kwetsbare mensen, donateurs en de mensen die ze helpen. De reputatieschade en juridische risico's als het misgaat met data zijn enorm.

Jose is daar heel duidelijk over. "Het grootste verschil tussen mijn sector en andere is ten eerste een gebrek aan investeringen en geld. Maar daarnaast draait bijna alles om veiligheid. Dataveiligheid is echt de eerste horde."

De bredere cijfers bevestigen dat beeld. Volgens TechSoup's State of AI in Nonprofits report maakt 70% van de professionals in de non-profitsector zich zorgen over privacy en databeveiliging bij AI, terwijl 63% twijfelt aan de betrouwbaarheid van de uitkomsten en 57% aan vooringenomenheid denkt. Toch heeft maar ongeveer de helft van de goede doelen een AI-beleid, en veel daarvan zijn nog niet verder dan een eerste opzet.

De Britse Charity Commission publiceerde in 2024 richtlijnen die bestuurders eraan herinneren dat zij verantwoordelijk blijven voor beslissingen, en dat je niet blind mag varen op wat AI oplevert. Verstandig en afgewogen advies, maar het laat ook zien hoe pril de sector nog is in het opbouwen van spelregels die het tempo van het gebruik kunnen bijbenen.

Voor organisaties die met Microsoft werken, en dat is een groot deel van de Britse goede doelen, biedt de koppeling van Copilot met de bestaande Microsoft 365-tools een stuk ingebouwde veiligheid die de eerste stap makkelijker maakt. Jose werkt om precies die reden vooral binnen die omgeving. "Of je bent een Microsoft-organisatie en dus een Copilot-organisatie, of je bent dat niet en dan sta je open voor andere tools. Ik maak onderscheid op basis van technologie, omdat dat in mijn sector ook een natuurlijke scheidslijn is."

Van trainen naar doen

Een van de interessantste verschuivingen die Jose beschreef, is wat goede doelen eigenlijk nodig hebben aan ondersteuning bij AI. De reflex, bij adviseurs en bij de organisaties zelf, is om te beginnen met training: workshops, webinars, handleidingen. En aan gratis materiaal is geen gebrek. TechSoup, het Chartered Institute of Fundraising,Charity Digital en anderen bieden allemaal cursussen en lesmateriaal aan.

Maar Jose merkte dat de markt voor training alleen inmiddels vol zit, met een enorme hoeveelheid goed materiaal dat gratis beschikbaar is. De echte uitdaging, besefte hij, is dat training op zichzelf organisaties niet altijd over de streep trekt. "Een fondsenwerver in mijn sector wil fondsen werven. Prima, leg mij uit hoe dit werkt. Fantastisch. Maar als je me precies vertelt wat ik moet doen en hoe ik het moet doen, nog beter."

Dat inzicht heeft Jose richting een model geduwd dat veel meer draait om praktische, kant-en-klare hulpmiddelen: promptbibliotheken, voorgebouwde Copilot-agents, sjablonen voor werkprocessen. Dingen die een organisatie kan downloaden en meteen kan gebruiken, zonder algemene training eerst te hoeven vertalen naar de eigen situatie.

"Wat ik probeer te bouwen is een set hulpmiddelen waarmee organisaties niet alleen leren, maar gewoon aan de slag kunnen. Het model is: de juiste vaardigheden, niet alleen prompts maar welke technologie je ook aanbiedt, plus de tijd om die vaardigheden in de praktijk te brengen."

Het individu, niet de organisatie

Het meest opvallende punt dat Jose maakte, ging misschien wel over de invalshoek. Veel gesprekken over de invoering van AI, ook bij goede doelen, spelen zich af op organisatieniveau: strategie, beleid, veranderplannen. Volgens Jose gaat dat voorbij aan de meeste mensen die er echt iets aan zouden hebben.

"AI draait niet om de organisatie of om het team, maar om het individu. Hoe gaat AI jou persoonlijk helpen in je werk?"

Bij een nieuwe opdracht zoekt hij eerst de specifieke functies en taken waar AI het snelst iets oplevert. Voor een fondsenwerver kan dat het automatiseren van het vooronderzoek naar zakelijke donateurs zijn. Voor een communicatiemanager het maken van eerste versies van wervingsbrieven of jaarverslagen. Het startpunt is altijd een concreet, persoonlijk probleem, geen abstract strategisch gesprek.

Die aanpak raakt ook aan een van de grootste obstakels in de sector. Uit het Charity Digital Skills Report bleek dat een gebrek aan technische kennis, of aan iemand die digitalisering trekt, tot de grootste belemmeringen voor digitale vooruitgang bij goede doelen behoort. Zonder Chief Digital Officer of AI-verantwoordelijke moet de weg vooruit beginnen bij individuele medewerkers die er praktisch nut in vinden, niet bij grote programma's van bovenaf.

Van maatwerk naar herhaalbaar

Een van de grootste vragen voor iedereen die AI invoert in de non-profitsector is schaalbaarheid. Elke organisatie voelt uniek, en in veel opzichten is dat ook zo. Maar Jose ontdekte dat de operationele pijnpunten onder de oppervlakte vaak verrassend veel op elkaar lijken.

"Ik probeer een proces in kaart te brengen, het op te knippen in deelprocessen en die stuk voor stuk op te lossen," legde hij uit. "In mijn wereld moet iemand die achter een zakelijke geldschieter aangaat die partij onderzoeken, een idee bedenken, een voorstel schrijven en dat voorstel er goed uit laten zien. Elk van die stappen kan AI ondersteunen. En heb je dat eenmaal voor één organisatie gebouwd, dan kun je het meenemen naar anderen met hetzelfde probleem."

En daar wordt het model interessant. Goede doelen van hetzelfde type, of het nu woningcorporaties, voedselbanken, hospices of vermogensfondsen zijn, hebben vaak sterk vergelijkbare werkprocessen. Een oplossing die voor één organisatie is gebouwd en zich daar heeft bewezen, kan met relatief kleine aanpassingen ook bij anderen worden ingezet. Zo verandert een maatwerktraject in iets dat dichter bij een herhaalbaar product ligt.

Voor het complexere technische werk, vooral rond Microsoft Copilot en het bouwen van agents, werkt Jose samen met een technische partner, terwijl hij zelf de strategie, het beleid en de training voor zijn rekening neemt. "Ik zeg altijd dat we elkaar aflossen. Ik ben geen technicus. Ik begrijp technologie, maar ik kom beter tot mijn recht bij strategie, beleid, training en de eerste opzet van agents. Complexe agents bouwen en invoeren, daar neemt mijn partner het over."

Zo'n samenwerkingsmodel kan weleens onmisbaar blijken naarmate de sector zijn AI-ambities opschroeft. Weinig goede doelen hebben het budget of de behoefte voor een fulltime AI-specialist. Maar een combinatie van strategisch advies en gerichte technische uitvoering, geleverd door mensen die de specifieke beperkingen van de sector kennen, kan dat gat vullen.

Hoe nu verder voor de sector

Het gat tussen AI gebruiken en AI echt in de vingers hebben is in de goededoelensector groot. De meeste organisaties zitten ergens tussen "een paar medewerkers gebruiken ChatGPT" en "we beginnen hier strategisch over na te denken". Slechts een enkeling is al zover dat er eigen agents draaien of dat AI in de kernprocessen zit.

Maar de richting is duidelijk. De combinatie van krimpende budgetten, groeiende werkdruk en steeds betere (en steeds betaalbaardere) AI-tools zorgt voor echte druk. De analyse van het Charity Excellence Framework verwacht dat fondsenwerving de meest verbreide vroege toepassing van AI wordt, en dat het volledige voordeel voor de sector twee tot vijf jaar op zich laat wachten, omdat het net zo goed afhangt van anders leren werken als van de technologie zelf.

Voor Jose is de prioriteit praktisch. Bouw dingen die mensen echt kunnen gebruiken. Begin bij de medewerker, niet bij het organogram. En erken dat in een sector die draait om missie, vertrouwen en menselijke relaties, AI alleen waarde heeft als het tijd vrijmaakt voor het werk dat ertoe doet.

"Als je één specifiek probleem weet aan te pakken, en je benadert het vanuit de vraag 'hoe gaat dit jou persoonlijk helpen in je werk', dan begint het te werken."

Jose Martinez is de oprichter van GoodAgents, dat AI-strategie, training en automatisering levert aan Britse non-profits. Je vindt hem op LinkedIn.

Dit artikel maakt deel uit van onze serie over hoe AI wordt opgepakt in uiteenlopende branches en sectoren. Werk je zelf aan de invoering van AI binnen je organisatie en wil je je ervaring delen, neem dan contact op.